Haklar ve Sorumluluklar

İnsan, sadece insan olmasından dolayı doğuştan bazı hakları kazanarak dünyaya adımını atmaktadır. Hak kavramı evrensel bir kavramdır.
Kısaca hak; 'hukuk kurallarının kişilere tanıdığı yetki' olarak tanımlanabilir.

İnsan hakları ilk kez 1215 yılında İngiltere'de tanınmıştır. Resmi olarak 18. yüzyıl sonlarında Amerikan Haklar Bildirgesi ve
1789 Fransız İnsan ve Vatandaş Hakları Evrensel Bildirgesi yayımlanmıştır. Birleşmiş Milletlerin kurulmasıyla insan hakları evrensel hale geldi. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi yayınlandı. Buna göre; herkesin özgür, onurlu, hakları bakımından eşit oldukları belirtilmektedir.
İnsan haklarını kısaca; tüm insanların her açıdan doğuştan eşit ve özgür olması diye tarif etmek mümkündür. Söz konusu bu özgürlük, başkalarının haklarına saygılı olmak ve bu hakları çiğnememe zorunluluğu ile dengelenmiştir. Çeşitli insan hakları bulunmaktadır.
Hasta hakları da temel insan haklarından birisidir.

1) Hizmetten genel olarak faydalanma:
Adalet ve Hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde sağlık hizmetlerinden faydalanma. Irk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, felsefi inanç,
ekonomik ve sosyal durumları dikkate alınmadan hizmet alma hakkı vardır.
2) Bilgilendirme ve bilgi isteme:
Her türlü sağlık hizmetinin ve imkanının neler olduğunu öğrenmeye ve sağlık durumu ile ilgili her türlü bilgiyi sözlü veya yazılı isteme hakkı vardır.
3) Sağlık kuruluşunu ve personelini, seçme ve değiştirme:
Sağlık kuruluşunu seçmeye, değiştirmeye ve seçtiği sağlık tesisinde verilen sağlık hizmetlerinden faydalanmaya, sağlık hizmeti verecek vermekte olan tabiplerin ve diğer sağlık çalışanlarının kimliklerini, görev ve unvanlarını öğrenmeye seçme ve değiştirmeye hakkı vardır.
4) Mahremiyet:
Gizliliğe uygun bir ortamda her türlü sağlık hizmeti almaya hakları vardır.
5) Reddetme, durdurma ve rıza:
Tedaviyi reddetmeye, durdurulmasını istemeye, tıbbi müdahalelerde rızasının alınmasına ve rıza çerçevesinde hizmetten
faydalanmaya hakkı vardır.
6) Güvenlik :
Sağlık hizmetini güvenli bir ortamda almaya,
7) Dini vecibeleri yerine getirebilme :
Sağlık tesisinin imkanları ölçüsünde ve idarece alınan tedbirler çerçevesinde, dini vecibelerini yerine getirmeye hakkı vardır.
8) İnsani değerlere saygı gösterilmesi, saygınlık görme ve rahatlık:
Saygı, itina ve ihtimam gösterilerek, güler yüzlü, nazik, şefkatli bir ortamda, her türlü hijyenik şartlar sağlanmış gürültülü ve rahatsız edici bütün etkenler giderilmiş bir sağlık hizmeti almaya hakkı vardır.
9) Ziyaret ve refakatçi bulundurma:
Sağlık tesislerince belirlenen usül ve esaslar çerçevesinde ziyaretçi kabul etmeye ve mevzuatın ve sağlık tesisinin imkanları ölçüsünde ve hekimin uygun görmesi halinde refakatçi bulundurmaya hakkı vardır
10) Müracaat, şikayet ve dava hakkı:
Haklarının ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü başvuru, şikayet ve dava hakkını kullanmaya hakkı vardır.

HASTA SORUMLULUKLARI

Hastanın sorumlulukları bir sağlık kuruluşuna başvurmadan ve başvurduktan sonraki süreçte yerine getirmesi gereken ödev ve yükümlülüklerdir.
1. Genel Sorumluluklar
1.1. Kişiler kendi sağlığına dikkat etmek için elinden geleni yapmalı ve sağlıklı bir yaşam için verilen tavsiyelere uymalıdır.
1.2. Kişi uygunsa kan verebilir ya da organ bağışında bulunabilir.
1.3. Basit durumlarda kişiler kendi bakımlarını yapmalıdır.
2. Sosyal Güvenlik Durumu
2.1.Hasta; sağlık, sosyal güvenlik ve kişisel bilgilerindeki değişiklikleri zamanında bildirmek durumundadır.
2.2.Hasta; sağlık karnesinin (Bağ-Kur, Yeşil Kart gibi) vizesini zamanında yaptırmak zorundadır.
3. Sağlık Çalışanlarını Bilgilendirme
3.1.Hasta; yakınmalarını, daha önce geçirdiği hastalıkları, yatarak herhangi bir tedavi görüp görmediğini, eğer varsa halen kullandığı
ilaçları ve tüm sağlığıyla ilgili bilgileri tam, eksiksiz vermelidir.
4. Hastane Kurallarına Uyma
4.1. Hasta; başvurduğu sağlık kuruluşunun kural ve uygulamalarına uymalıdır.
4.1.Hasta sağlık Bakanlığı ve diğer sosyal güvenlik kurumlarınca belirlenen sevk zincirine uymalıdır .
4.2.Hastanın; tedavi, bakım ve rehabilitasyon sürecince sağlık çalışanları ile işbirliği içinde olması beklenir.
4.3.Hasta; randevulu hizmet veren bir sağlık tesisinden yararlanıyorsa randevunun tarih ve saatine uyması ve değişiklikleri ilgili yere bildirmesi gerekir.
4.4. Hasta; hastane personelinin, diğer hastaların ve ziyaretçilerin haklarına saygı göstermelidir.
4.5. Hasta; hastane malzemelerine verdiği zararları karşılamak zorundadır.
5. Tedavisi İle İlgili Önerilere Uyma
5.1.Hasta; tedavisi ve ilaçlarla ilgili tavsiyeleri dikkatle dinlemeli ve anlayamadığı yerleri sormalıdır.
5.2.Hastanın; tedavisiyle ilgili önerilere uyum sağlayamama durumu söz konusu ise bunu sağlık çalışanına bildirmesi gerekir.

2 -İNSAN HAKLARININ GELİŞİMİNDE ÜÇ EVRE

BİRİNCİ EVRE: (17. Ve 18.yy.lar )
İngiliz, Amerikan ve Fransız devrimlerinin getirdiği klasik hak ve özgürlüklerdir. Bunlar: Yasal eşitlik, kişi güvenliği, düşünce ve inanç özgürlüğü, mülkiyet hakları, siyasal haklar. Devletin görevi, karışmamaktır.
İKİNCİ EVRE: (19. yy.)
Kitle hareketleriyle ortaya çıkan "sosyal haklar" söz konusudur.
"Sosyal devlet" kavramı doğmuştur. Bu dönemde, özellikle çalışma hakkı, adil ücret, sosyal güvenlik, sendika ve grev, sağlık ve eğitim gibi haklar gündeme gelir
ÜÇÜNCÜ EVRE: (20.yy.)
Bu dönemde ortaya çıkan haklar, 3. Dünya ülkelerinin talepleridir.
Bunlar: Ulusların sosyal, ekonomik, siyasal ve kültürel geleceklerini belirleyebilme hakkı, sosyal gelişme hakkı. Barış hakkı, sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı vb. haklar.

AMAÇ
• Temel insan haklarının sağlık hizmetleri sahasındaki yansıması olan ve başta TC Anayasası'nda, diğer mevzuatta ve milletlerarası hukuki metinlerde kabul edilen "hasta hakları"nı somut olarak göstermek
• Sağlık hizmeti verilen tüm kurum ve kuruluşlarda ve bu kuruluşlar dışında sağlık hizmeti verilen hallerde, insan haysiyetine yakışır şekilde herkesin "hasta hakları"ndan faydalanabilmesini sağlamak.
• Hastaların hak ihlallerinden korunabilmesini ve gerektiğinde hukuki korunma yollarını kullanabilmesini sağlamak.

ULUSLAR ARASI HASTA HAKLARI BİLDİRGELERİ
1. LİZBON BİLDİRGESİ (1981)
2. AMSTERDAM BİLDİRGESİ (1994)
3. BALİ BİLDİRGESİ (1995)
4.HASTA HAKLARINA İLİŞKİN AVRUPA STATÜSÜ, TEMEL DOKÜMAN( ROMA, 2002)

3- TÜRKİYE'DEKİ HASTA HAKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ
1- 1998 yılında yürürlüğe giren hasta hakları yönetmeliğinin uygulanmasını sağlamak üzere 'Sağlık Tesislerinde Hasta Haklarını Uygulamalarına İlişkin Yönerge' hazırlanarak 15.10.2003 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
2- İlk aşamada 38 il ve 60 devlet hastanesinde uygulamaya geçilen 'Hasta Hakları Birimleri' 2004 yılı sonunda 81 il ve tüm ilçelerde uygulanmaya başlanmış ve bu uygulamalarda kalite konseylerinin oluşturulmaları esas alınmıştır.

OLUŞTURULAN KURUL VE BİRİMLER

1. BAKANLIK HASTA HAKLARI ŞUBESİ
Hasta hakları ihlallerini önlemek, uygulamaları geliştirmek, izlemek ve ülke genelinde koordine etmek amacıyla kurulmuştur.
2. HASTANE HASTA HAKLARI KURULU
Sağlık tesislerinde hasta haklarını korumak ve sorunlara çözüm bulabilmek amacıyla kurulmuştur
HASTANE HASTA KURUL ÜYELERİ
- BAŞHEKİM YARDIMCISI
- HASTA HAKLARI BİRİM SORUMLUSU
- SOSYAL HİZMET UZMANI VEYA PSİKOLOG
- ŞİKAYET EDİLEN PERSONELİN BİRİM SORUMLUSU
- HASTA HAKLARI KONUSUNDA FAALİYET GÖSTEREN STKTEMSİLCİSİ
- VARSA HASTANIN YASAL SORUMLUSU
- KAMU SENDİKALARI KANUNUNA GÖRE O KURUMDA YETKİ ALMIŞ SENDİKA TEMSİLCİSİ
3. HASTANE HASTA HAKLARI BİRİMİ
Hasta hakları uygulamalarına ilişkin sağlık tesislerinden gelecek şikayetleri almak değerlendirmek ve çözüm önerileri üretmek amacıyla kurulmuştur. Hastane hasta hakları birimleri kolay ulaşılabilir yerlerde, hastanın korkmasına,çekinmesine yol açmayacak, idari fonksiyonu bulunmayan tercihen fakülte mezunu meslek elemanlarından (sosyal hizmet uzmanı, psikolog ve bu konularda görev yapabilecek nitelikli personel) oluşturulmuştur.
HASTANE HASTA HAKLARI BİRİMİNİN GÖREVLERİ
Birimlere ulaşan şikayetleri belirtilen süre içerisinde incelemek ve buna dayanarak şikayet bildirim formunu doldurmak. Bu şikayetleri web'e aktarmak hasta hakları merkez biriminin hazırlamış olduğu hizmet içi eğitim ve halkın sağlığı eğitimi çalışmalarına yardım etmek.
Hastanemizde Hasta Hakları Birimi Kurulmuş olup, hastalarımız şikâyet ve isteklerini için bu birimimize başvurabilirler.